Nowe Żerniki

WuWa 1929 - mieszkania i miejsca pracy

Osiedla wzorcowe z pierwszych dekad XX wieku miały być odpowiedzią na zmieniające się oczekiwania społeczne. Dużą rolę w kształtowaniu nowego podejścia do zamieszkiwania odegrał Werkbund (Niemiecki Związek Twórczy). W efekcie działalności tej organizacji, na terenie Niemiec i sąsiadujących z nimi państw, powstało 6 osiedli, które były przedmiotem wystaw: Stuttgart (1927), Brno (1928), Wrocław (1929), Zurych (1931), Wiedeń (1932), Praga (1932). Celem tych architektonicznych projektów było poszukiwanie nowych rozwiązań formalnych i funkcjonalnych dla powszechnego mieszkalnictwa po zakończeniu I wojny światowej.

Wystawa mieszkaniowa WuWa we Wrocławiu (1929) koncentrowała się na tanim budownictwie, rozwiązaniach dla mieszkań o małych i średnich metrażach, przy czym każdy użytkownik miał mieć własną sypialnię. Ówczesne Towarzystwo Osiedlowe Wrocław sfinansowało budowę osiedla, a po wystawie budynki były wynajmowane. Większość z nich funkcjonuje do dziś w pierwotnej lub zmienionej funkcji. Decyzją Komisji Europejskiej od 2020 roku wszystkie osiedla Werkbund są sygnowane Znakiem Dziedzictwa Europejskiego.

XXI wiek - Osiedle Nowe Żerniki

Osiemdziesiąt lat później we Wrocławiu w ramach modelowej współpracy podjęto realizację wzorcowego osiedla Nowe Żerniki. Urząd Miasta Wrocławia, ówczesni prezydenci Rafał Dutkiewicz i Adam Grehl oraz architekt miasta Piotr Fokczyński, Dolnośląska Okręgowa Izba Architektów i Stowarzyszenie Architektów Polskich zainicjowały proces tworzenia kompletnego osiedla. Czterdziestu wrocławskich architektów podzielono na kilka grup roboczych, które opracowały urbanistycznie i funkcjonalnie założenie na przekazanym przez miasto terenie o powierzchni 10 hektarów. Teren z dostępem do infrastruktury komunikacyjnej umożliwia dojazd do centrum. Atutem lokalizacji była spokojna okolica i sąsiadujące tereny rekreacyjne. Osiedle ma odpowiadać potrzebom mieszkańców miasta, spełniać normy budownictwa ekologicznego i ułatwiać nawiązywanie więzi społecznych. Za uzbrojenie terenu, inwestycje drogowe i infrastrukturalne oraz usługi uzupełniające jak szkoła, lokalne targowisko i dom kultury odpowiada samorząd lokalny, za zabudowę mieszkaniową inwestorzy prywatni i publiczni (deweloperzy, spółki miejskie, kooperatywy).

Dzięki doświadczeniu w pracy nad opracowaniami studialnymi oraz projektowaniu wielkoskalowych założeń (największe to osiedle Olimpia Port na 35 ha) SRDK STUDIO mogło zaangażować się w aspekt urbanistyczny projektu. Razem z innymi członkami trzeciej grupy roboczej zaproponowało amerykański układ działek, podzielony na nasłonecznione kwartały. Ten plan po modyfikacjach stał się podstawą MPZP osiedla Nowe Żerniki.

Kwartał Spirala Czasu

Za projekty poszczególnych kwartałów odpowiadały różne biura architektoniczne. Autorem kwartału Spirala Czasu (2013-2015) jest SRDK STUDIO. Projekt brył i elewacji budynków tworzących Spiralę zasadza się na kontraście formy. Obiekt od strony południowej jest przestrzenny, mocno perforowany, grający światłocieniem. Dzięki jasnej kolorystyce elewacji i dużym balkonom z przesuwnymi panelami mieszkańcy mają możliwość regulacji światła i ciepła w miesiącach letnich. Od północy natomiast elewacja budynku ma surowy, niemalże obronny charakter jedynie ze szklanym rozcięciem, gdzie mieści się klub fitness. Fasada z małą liczbą okien chroni budynek przed utratą energii.

Struktura mieszkaniowa (68 mieszkań) łączy wielorakie rozwiązania: układ klatkowo-korytarzowy, przeszklone galerie i rozwiązania charakterystyczne dla zabudowy jednorodzinnej z bezpośrednim wyjściem do ogrodu. Wielofunkcyjna strefa zamieszkania przy wschodniej granicy działki stanowi bufor między przestrzenią półprywatną i otaczającymi ją terenami publicznymi. Na patio wydzielono kameralny ogród i taras społeczny. Żywopłoty oddzielają tę część od prywatnych ogródków - z jednej strony dają właścicielom poczucie intymności, a z drugiej umożliwiają pozostawanie w kontakcie z sąsiadami. 

W projekcie zastosowano ponadstandardowe rozwiązania ekologiczne. Windy wyposażono w moduły odzyskiwania energii. Zaprojektowano i wykonano cechujące się trwałością dachy odwrócone, które zapewniają stabilność termiczną. Na dachach oraz na południowej elewacji zastosowano panele fotowoltaiczne, a jedno z urządzeń w budynkowym fitness zamienia wysiłek ćwiczącego na energię elektryczną. Energia, sprzedawana na mocy unikatowej wówczas w skali kraju umowy zawartej między wspólnotą a dostawcą energii, obniża koszty utrzymania części wspólnych.

Nowe Żerniki rozwijają zabudowę mieszkaniową

Po 10 latach zespół SRDK STUDIO wraca na Nowe Żerniki, tym razem jako projektant inwestycji EMaya (2024-2025). To kameralne założenie, którego oś stanowi zachowany strumień i zielone patio, a kwartał emanuje spokojem. Spokojna kolorystyka i niska zabudowa sprzyjają odpoczynkowi i prywatności. W budynku B, za który odpowiadamy zaprojektowano elastyczne rozkłady doświetlonych mieszkań, które spełniają potrzeby osób na różnych etapach życia - pokoje, które można wydzielać lub łączyć, łazienki łatwe w adaptacji do potrzeb osób z ograniczeniami ruchowymi. Zadbano o strefowanie przestrzeni wydzielając funkcjonalnie przestrzeń publiczną m.in. dla gości. Naturalne materiały wykończeniowe o wysokiej jakości dobrano tak, aby były trwałe i wymagały jak najmniej zabiegów konserwacyjnych. Retencja wody deszczowej i jej użycie do podlewania zieleni.  

Czy Nowe Żerniki to osiedle kompletne?

Czy na osiedlu Żerniki znajduje się wszystko, czego potrzeba do życia i aby nazywać osiedle kompletnym? Cały teren Nowych Żernik był pomyślany jako autonomiczna dzielnica, której dzięki lokalnej infrastrukturze nie trzeba opuszczać. Usługi takie jak sklepy spożywcze, apteki, kawiarnie, bary i restauracje, faktycznie zaspokoją część potrzeb. Nie brak też przedszkola i żłobka, niebawem samorząd rozpocznie budowanie szkoły, a chwilę temu powstał budynek biurowy. Brak nadal kotwic projektu, których realizacja była po stronie miasta - placu targowego i domu kultury. Działa natomiast Centrum Lokalnej Aktywności. Sporo jest placów zabaw, skwerów, nawet staw, a jednak nie można powiedzieć, że Nowe Żerniki są zielone - brakuje wysokiej zieleni.

Nowe Żerniki pokazują, że osiedle kompletne nie powstaje od razu nawet wtedy, gdy startowe okoliczności są sprzyjające. To proces zależny od wielu czynników, nie tylko lokalnych. WuWa 2 wzrasta razem ze zmieniającymi się władzami, czy zmianami dotyczącymi stylów życia mieszkańców. Nowe Żerniki mają dziś już wiele z tego, czego potrzeba do życia. Na plac targowy, dom kultury i cień drzew wciąż czeka.