Nowelizacja "ustawy schronowej" - najważniejsze zmiany

Treść artykuły zamieszonego poniżej jest przeznaczona dla: architektów, deweloperów, zarządców nieruchomości, organów ochrony ludności (gmin, starostw), firm budowlanych i producentów wyrobów budowlanych w tym instalacyjnych oraz wszelkich innych instytucji, które w jakikolwiek sposób są zainteresowane problematyką ochrony ludności i obroną cywilną .

W ostatnich dniach sejm uchwalił nowelizację ustawy schronowej a ściślej: ustawę o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz niektórych innych ustaw. Jest to akt prawny wprowadzający bardzo istotne zmiany w dziedzinie ochrony ludności. Oprócz zmian organizacyjnych dotyczących ochrony ludności i obrony cywilnej w zakresie m. in.: podmiotów ochrony ludności, szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej, organizacji systemu bezpiecznej łączności państwowej, organizacji obrony cywilnej ustawa wprowadza nowy termin związany z ochroną ludności. Nowelizacja ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej zwana ustawą schronową, przyjęta przez Sejm 17 kwietnia 2026 r., wprowadza szereg zmian strukturalnych, organizacyjnych i finansowych, mających na celu dostosowanie przepisów do aktualnych wyzwań w zakresie bezpieczeństwa. Przepis wejdzie w życie w 2026 roku, a ściślej - w terminie 14 dni od ogłoszenia, z tym że część przepisów z mocą od 1 stycznia 2026 r. i wprowadzi fundamentalne zmiany w zasadach projektowania budynków i organizacji ochrony ludności.

Nowy termin - punkty schronienia

Obok obiektów zbiorowej ochrony tj.: budowli ochronnych (schronów i ukryć) oraz miejsc doraźnego schronienia zostały zdefiniowane punkty schronienia tzn. miejsca przydatne do tymczasowego ukrycia ludzi, w obiektach budowlanych albo w innych miejscach, zapewniające spełnienie podstawowej funkcji ochronnej przed nagłymi niebezpiecznymi zjawiskami pogodowymi oraz skutkami użycia konwencjonalnych środków rażenia, w szczególności odłamkami. Nowy art. 91a. ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej wskazuje, że punktami schronienia są nie tylko nowo określone miejsca przydatne do tymczasowego ukrycia ludzi, w obiektach budowlanych albo w innych miejscach (...) ale również budowle ochronne i miejsce doraźnego schronienia: "Właściwy miejscowo komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej identyfikuje punkty schronienia w: 1) obiektach budowlanych, wobec których trwa postępowanie o uznanie za budowlę ochronną; 2) obiektach budowlanych albo ich częściach, które przed dniem wejścia w życie ustawy pełniły funkcję budowli ochronnej; 3) planowanych miejscach organizacji miejsc doraźnego schronienia; 4) obiektach budowlanych lub innych miejscach zapewniających spełnienie podstawowej funkcji ochronnej przed skutkami niebezpiecznych zjawisk pogodowych oraz skutkami użycia konwencjonalnych środków rażenia, w szczególności odłamkami." Ponadto ustawa nie określiła szczegółowych wymagań technicznych dla punktów schronienia.

Minimalna pojemność miejsca doraźnego schronienia

Uchwalona ustawa wypełnia istotną lukę w określaniu wielkości miejsc doraźnego schronienia. Dotąd bowiem żaden przepis: ani ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej ani rozporządzenie w sprawie warunków organizowania oraz wymagań, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia nie wiązała pojemności mds z wielkością kondygnacji podziemnej ani z wielkością budynku mieszkalnego w którym jest organizowany. Zgodnie z nowelizacją pojemność mds powinna być: niemniejszej niż liczba osób równa:

– w przypadku budynku użyteczności publicznej

1) ilorazowi powierzchni użytkowej budynku przeznaczonej na potrzeby użyteczności publicznej i wskaźnika 15 m2 na osobę ,

– w przypadku budynku mieszkalnego wielorodzinnego

2) ilorazowi łącznej powierzchni użytkowej lokali mieszkalnych i wskaźnika 20 m2 na osobę ,

– w przypadku garażu podziemnego

3) dwukrotności liczby stanowisk postojowych dla samochodów, jeżeli z pkt 1 i 2 nie wynika większa liczba osób.

Maksymalna pojemność mds

Przepis określa też pojemność maksymalną mds: niewiększa niż liczba osób równa ilorazowi 75 % powierzchni netto kondygnacji podziemnej lub garażu podziemnego i wskaźnika 1,5 m2 na osobę. Wprowadzone "widełki" nie stosuje się jeżeli: liczba lokali mieszkalnych w budynku mieszkalnym wielorodzinnym jest niewiększa niż 4; powierzchnia użytkowa w budynku przeznaczona na potrzeby użyteczności publicznej jest niewiększa niż 250 m2; 3) powierzchnia netto garażu podziemnego jest niewiększa niż 75 m2.

Odstępstwa od warunków technicznych dla mds

Dużą zmianą w ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej jest wprowadzenie możliwości uzyskania odstępstwa od warunków technicznych dla miejsc doraźnego schronienia. Zgodnie bowiem z nowym art. 92a w uzasadnionych przypadkach warunki te mogą być spełnione w sposób inny niż określony w przepisach, jeżeli proponowane rozwiązania zamienne zapewniają funkcje ochronne umożliwiające zorganizowanie miejsca doraźnego schronienia. Właściwy wojewoda, na wniosek inwestora lub właściciela obiektu budowlanego uzasadniony ekspertyzą techniczną, udziela albo odmawia udzielenia zgody na zastosowanie rozwiązań zamiennych, w drodze postanowienia, po uzyskaniu upoważnienia ministra właściwego do spraw wewnętrznych. W szczególności odstępstwo może być udzielone ze względu na uwarunkowania terenowe, o czym mówi art. 94 ust. 4: "W przypadku gdy lokalne uwarunkowania terenowe, w szczególności wielkość działki budowlanej, uniemożliwiają zorganizowanie miejsca doraźnego schronienia o pojemności określonej zgodnie z ust. 1, właściwy wojewoda może, na wniosek inwestora lub właściciela obiektu budowlanego, wyrazić zgodę na zaprojektowanie i wykonanie kondygnacji podziemnej lub garażu podziemnego w sposób umożliwiający zorganizowanie w nim miejsca doraźnego schronienia o mniejszej pojemności."

Zwolnienie z obowiązku zapewnienia budowli ochronnej

"Ustawa schronowa" w wersji dotychczasowej nie dopuszczała możliwości wznoszenia obiektów użyteczności publicznej bez zapewnienia w nich obiektów zbiorowej ochrony. Budowle ochronne należało przewidzieć jeżeli było to uzasadnione potrzebą zapewnienia miejsc schronienia. Było dopuszczalne odstąpienie od zapewnienia budowli ochronnej w budynku użyteczności publicznej, jeżeli schronienie przebywających w nim osób zapewniała zlokalizowana w pobliżu inna budowla ochronna, oraz jeżeli nie pozwalały na to rozwiązania techniczno-budowlane (w budynkach istniejących). Natomiast jeżeli na kondygnacjach podziemnych w budynkach użyteczności publicznej nie przewidziano budowli ochronnej, należało je projektować i wykonywać w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia. Po nowelizacji ustawy wójt (burmistrz, prezydent miasta) będzie mógł zwolnić z obowiązku zapewnienia budowli ochronnej w budynku użyteczności publicznej. Zwolnienie następuje w drodze decyzji administracyjnej. W ślad za nowelizacją ustawy winno być wydane stosowne rozporządzenie: "Minister właściwy do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, przypadki, w których: 1) w budynku użyteczności publicznej nie ma obowiązku zapewnienia budowli ochronnej, 2) organ ochrony ludności może zwolnić z obowiązku zapewnienia budowli ochronnej w budynku użyteczności publicznej (...)".

Planowanie budowli ochronnych

Kolejną istotną zamianą w zakresie wznoszenia budowli ochronnych jest instytucja "konsultacji" z organem ochrony ludności pojemności i kategorii odporności budowli ochronnej w projektowanym budynku użyteczności publicznej lub i w projektowanej budowli podziemnej położonej w granicach administracyjnych miast które maja być wykorzystywane do celów transportu, w tym drogowego i szynowego, w szczególności zagłębione obiekty metra, podziemnego tramwaju i kolei podziemnej.

krok 1:

Zgodnie z art. 95a nowelizowanej ustawy o ochronie ludności inwestor wyżej wymienionego zamierzenia budowlanego, zawiadamia wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na lokalizację inwestycji o zamiarze realizacji inwestycji i dołącza dokumentację obejmującą lokalizację oraz charakterystykę inwestycji określającą w szczególności informacje o wielkości części podziemnych w obiekcie budowlanym, przeznaczeniu obiektu budowlanego oraz pomieszczeń lub przestrzeni w części podziemnej obiektu budowlanego, a także proponowane rozwiązania w zakresie zapewnienia obiektu zbiorowej ochrony.

krok 2:

Wójt (burmistrz, prezydent miasta) w terminie 14 dni od dnia otrzymania kompletnego zawiadomienia, uzgadnia ze starostą oraz wojewodą, który z organów ochrony ludności jest właściwy do uznania projektowanego obiektu budowlanego za budowlę ochronną.

krok 3:

W terminie 45 dni od daty otrzymania zawiadomienia właściwy organ ochrony ludności, określa w drodze postanowienia pojemność oraz kategorię odporności budowli ochronnej, jaką należy zapewnić w projektowanym obiekcie budowlanym.

krok 4:

W przypadku niewydania przez organ ochrony ludności postanowienia w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia, inwestor może zaprojektować budowlę ochronną w dowolnej kategorii odporności i pojemności niemniejszej niż 30 osób. Jeżeli w przypadku budynku użyteczności publicznej, właściwy organ ochrony ludności nie określił pojemności oraz kategorii odporności budowli ochronnej (jeżeli np. organ ochrony ludności zwolnił z obowiązku zapewnienia budowli ochronnej) - w takim przypadku stosuje się przepisy art. 94 czyli projektuje się budynek użyteczności publicznej w sposób umożliwiający zorganizowanie miejsc doraźnego schronienia.

Wyjątki od procedury zawiadamiania:

Procedury zawiadomienia organu ochrony ludności o zamiarze realizacji inwestycji nie stosuje się: 1) do zamierzenia budowlanego, którego inwestorem jest gmina, powiat lub wojewoda; w takim przypadku inwestor może zaprojektować budowlę ochronną o kategorii odporności i pojemności określonej według potrzeb odpowiednio gminy, powiatu lub województwa; 2) w przypadku uzyskania przez inwestora zwolnienia z obowiązku zapewnienia budowli ochronnej w budynku użyteczności publicznej.

Zmiany w innych ustawach

Jednocześnie za zmianami w ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej są wprowadzane zmiany do innych ustaw powiązanych z kwestiami uregulowanymi tą ustawą tzn.:

1. zmiany ustawy o Policji,
2. zmiany ustawy o Straży Granicznej,
3. zmiany ustawy o Państwowej Straży Pożarnej,
4. zmiany ustawy Prawo budowlane,
5. zmiany ustawy o Służbie Ochrony Państwa,
6. zmiany ustawy o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym.

Reasumując, aktualna nowelizacja ustawy schronowej wprowadza szereg ważnych kwestii, które nie były dotąd określone ani w ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej ani w przepisach wykonawczych do tej ustawy ani w żadnym innym przepisie prawa. Z punku widzenia branży budowlanej szczególnie istotne są uzupełnienia w zakresie szczegółowych wymagań technicznych dla miejsc doraźnego schronienia - określenia sposobu obliczania minimalnej i maksymalnej pojemności. Ponadto bardzo ważne jest wprowadzenie możliwości odstępstwa od warunków technicznych dla miejsc doraźnego schronienia zwłaszcza w przypadku gdy lokalne uwarunkowania terenowe, w szczególności wielkość działki budowlanej, uniemożliwiają zorganizowanie miejsca doraźnego schronienia o określonej w ustawie pojemności.