PONOWNIE O USTAWIE O OCHRONIE LUDNOŚCI I OBRONIE CYWILNEJ

Z początkiem 2025 roku weszła w życie ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej. To legislacyjna odpowiedź na narastające konflikty międzynarodowe i związane z nimi niebezpieczeństwa  grożące społeczeństwu, nagłe zmiany klimatu objawiające się gwałtownymi zjawiskami atmosferycznymi powodującymi klęski żywiołowe, a także możliwe zagrożenia terrorystyczne. Zapisy ustawy mówią o ochronie życia i zdrowia ludzkiego, mienia i dziedzictwa kulturowego oraz środowiska naturalnego w sytuacjach zagrożeń naturalnych lub spowodowanych przez człowieka. 

CO OKREŚLA USTAWA Z DNIA 5 GRUDNIA 2025?

Ustawa określa m. in. zadania ochrony ludności i obrony cywilnej, organy i podmioty mające realizować te zadania, zasady planowania ochrony ludności i funkcjonowania systemów wykrywania zagrożeń, a także zasady użytkowania i ewidencjonowania oraz warunki techniczne obiektów zbiorowej ochrony.

Ustanowiono organy ochrony ludności: terytorialne  - którymi są włodarze gminy (wójt, burmistrz, prezydent miasta), starosta, wojewoda i minister właściwy do spraw wewnętrznych (obecnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji) oraz pozostałe – jakimi są: marszałek województwa, minister któremu podlegają podmioty ochrony ludności (np. jednostki Państwowej Straży Pożarnej - ochotnicze i zakładowe straże pożarne) i organy obsługujące te podmioty. 

Ponadto ustalono zasady ewidencjonowania zasobów ochrony ludności czyli zapasów przeznaczonych do reagowania kryzysowego np. na wypadek klęsk żywiołowych, wojny czy awarii przemysłowych. Są to środki ochrony indywidualnej (np. maski przeciwgazowe, rękawice i kombinezony ochronne), sprzęt ratowniczy (np. nosze, sprzęt do poszukiwań i ratownictwa), wyposażenie medyczne (np. apteczki, leki podstawowe, materiały sanitarne), sprzęt do ewakuacji i zakwaterowania (np. namioty, agregaty prądotwórcze), zapasy logistyczne (np. woda pitna, przenośne toalety), sprzęt techniczny (np. pompy do wody, worki przeciwpowodziowe) czy też sprzęt łączności i ostrzegania (np. radiostacje, baterie i źródła zasilania).     

PLANY EWAKUACJI LUDNOŚCI

Osobny rozdział stanowi planowanie w ochronie ludności i obronie cywilnej, tzn. określenie, co powinny zawierać plany ewakuacji ludności, jakie elementy powinien obejmować plan ochrony dóbr kultury na czas wojny oraz przez kogo te plany powinny być opracowane.      

Istotną częścią ustawy są zagadnienia szkoleń, ćwiczeń i edukacji z zakresu ochrony ludności i obrony cywilne,j a także wykrywanie zagrożeń, powiadamianie, ostrzeganie i alarmowanie o zagrożeniach.

BRANŻA BUDOWLANA OBIEKTY ZBIOROWEJ OCHRONY

Największe zainteresowanie branży budowlanej wywołuje rozdział mówiący o obiektach zbiorowej ochrony z uwagi na fakt, że po raz pierwszy po transformacji ustrojowej i gospodarczej lat 89/90 ubiegłego wieku zdefiniowano obiekty zbiorowej ochrony. Są to budowle ochronne i miejsca doraźnego schronienia. W grupie budowli ochronnych wyróżniono schrony i ukrycia, które mają mieć przyporządkowane kategorie odporności.  

CZYM JEST SCHRON? JAKIE MUSI SPEŁNIAĆ KRYTERIA?    

Schron to obiekt budowlany albo część obiektu budowlanego o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej, wyposażony w urządzenia filtrowentylacyjne lub pochłaniacze regeneracyjne. Ukrycie to z kolei obiekt budowlany albo część obiektu budowlanego o konstrukcji niehermetycznej.

Ustawa określiła zasady uznawania obiektów budowlanych za budowle ochronne, przy czym za budowle ochronne uznaje się wyłącznie obiekty budowlane, które spełniają, albo po przebudowie lub dostosowaniu mogą spełniać, warunki techniczne, warunki techniczne użytkowania i warunki techniczne usytuowania, konieczne dla zapewnienia funkcji obiektu zbiorowej ochrony.

Ponadto ustawa zdefiniowała trzeci rodzaj obiektów zbiorowej ochrony - miejsca doraźnego schronienia (w skrócie - mds) tj. obiekty budowlane, przystosowane do tymczasowego ukrycia ludzi, organizowane na zasadach określonych w ustawie, przy czym nie wskazano cech, jakie powinny te miejsca charakteryzować. 

Jednym z podstawowych zadań jakie należy do organów ochrony ludności jest zaplanowanie niezbędnej liczby obiektów zbiorowej ochrony o odpowiedniej pojemności uwzględniając w szczególności liczbę ludności przebywającej na danym obszarze. Zapewne nie jest to zadanie łatwe dlatego, że należy wziąć pod uwagę rzeczywistą liczbę osób znajdującą się na określonym terenie, a nie tylko liczbę mieszkańców czy osób przebywających czasowo.  

JAK ZAPLANOWAĆ OBIEKT ZBIOROWEJ OCHRONY? 

A zatem pojemność obiektów zbiorowej ochrony planuje się w taki sposób, aby zapewnić schronienie: 

1) w granicach administracyjnych miast we wszystkich obiektach zbiorowej ochrony – dla co najmniej 50%, w tym w budowlach ochronnych (tzn. schronach i ukryciach) – dla co najmniej 25%, 

2) poza granicami administracyjnymi miast we wszystkich obiektach zbiorowej ochrony – dla co najmniej 25%, w tym w budowlach ochronnych – dla co najmniej 15% 

– przewidywanej liczby ludności przebywającej w sytuacji zagrożenia na obszarze planowania.

Określono, że budowle ochronne w miarę możliwości projektuje się jako obiekty o podwójnej funkcji, w sposób umożliwiający ich wykorzystanie zgodnie z potrzebami właścicieli lub zarządców i gwarantujący spełnienie funkcji budowli ochronnej.

Bardzo istotne informacje dla inwestorów są zawarte w artykułach określających, jakie obiekty powinny być projektowane i wznoszone z funkcją obiektów zbiorowej ochrony. 

Art. 93 wskazuje budynki użyteczności publicznej, jako te obiekty, w których zapewnia się budowle ochronne, jeżeli jest to uzasadnione potrzebą zapewnienia miejsc schronienia oraz możliwe ze względu na występujące w budynku rozwiązania techniczno-budowlane. Przy czym dopuszcza się odstąpienie od zapewnienia budowli ochronnej w budynku użyteczności publicznej, jeżeli schronienie przebywających w nim osób zapewnia zlokalizowana w pobliżu inna budowla ochronna.  Z kolei art. 95 uzupełnia listę obiektów predestynowanych do rangi budowli ochronnej o budowle podziemne położone w granicach administracyjnych miast wykorzystywane do celów transportu, w tym drogowego i szynowego, w szczególności zagłębione obiekty metra, podziemnego tramwaju i kolei podziemnej. 

MDS - GDZIE LOKALIZOWAĆ?

Jeżeli chodzi o miejsca doraźnego schronienia (mds-y) - te powinny być lokalizowane  na kondygnacjach podziemnych w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz w garażach podziemnych, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej (art. 94 ustawy).

Ustawa nadała  delegację ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych do działania w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa i ministrem właściwym do spraw transportu w celu określenia, w drodze rozporządzenia: warunków technicznych, warunków technicznych użytkowania i warunków technicznych usytuowania budowli ochronnych, szczegółowego sposobu przygotowania obiektu zbiorowej ochrony do użycia, warunków organizowania oraz wymagań, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia a także szczegółowych warunków eksploatacji i zapewnienia porządku w obrębie budowli ochronnych oraz niezbędnego wyposażenia budowli ochronnej.

WARUNKI TECHNICZNE DLA BUDOWLI OCHRONNYCH
 

Na podstawie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej dnia 13 listopada 2025 r. zostało opublikowane rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych oraz warunków technicznych ich użytkowania i usytuowania.

Rozporządzenie w bardzo szczegółowy sposób określiło cechy jakimi powinny się charakteryzować budowle ochronne (tzn. schrony i ukrycia), przed jakimi zagrożeniami mają chronić, w jakich warunkach terenowych mogą być sytuowane oraz na jakim poziomie w stosunku do terenu, sposób określania pojemności (tzn. liczby mogących przebywać w niej osób). Bardzo szczegółowo opisano wymagania dla wejść i ciągów komunikacyjnych wewnątrz budowli jak również wyjść zapasowych.   

Określono kategorie odporności budowli ochronnych: 3 kategorie ukryć (U-1, U-2 i U-3) oraz 3 kategorie schronów (S-1, S-2 i S-3). 

Obszerny rozdział dotyczy bezpieczeństwa pożarowego, w którym określono klasy odporności ogniowej przegród oraz – co może być szczególnie interesujące – klasy reakcji na ogień dla elementów wykończenia wnętrz, w tym okładzin ścian i stropów, wykładzin podłogowych, a także wyposażenia stałego.

Dużą część rozporządzenia stanowią wymagania dotyczące instalacji. Osobno i obszernie opisano wymogi w zakresie wentylacji w schronach i ukryciach oraz wymagania w zakresie zaopatrzenia w wodę i energię elektryczną, odprowadzania ścieków, a także w zakresie ogrzewania.

Do rozporządzenia zostały dołączone liczne załączniki: wykaz polskich norm, do których odnoszą się niniejsze warunki techniczne, minimalne odległości budowli ochronnych od zbiorników do składowania węglowodorów, oraz od przewodów różnych sieci, szczegółowe wymagania w zakresie obliczania konstrukcji i odporności budowli ochronnych, wymagania techniczne dotyczące odporności mechanicznej zamknięć, zaworów, przeciwwybuchowych, gazoszczelności zamknięć hermetycznych oraz przepustów instalacyjnych w budowlach ochronnych, wymagania dla układu filtrowentylacyjnego stosowanego w budowlach ochronnych, warunki techniczne dla budowli ochronnych w systemach transportu szynowego i drogowego, wymagania dotyczące stosowanych w budowlach ochronnych urządzeń kontrolno-pomiarowych służących do wykrywania i pomiaru stężeń a także wzór znaku informującego o dostępności budowli ochronnej dla osób z niepełnosprawnościami.           

Osobny przepis prawa, a mianowicie inne rozporządzenie  Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji określa warunki organizowania oraz wymagań, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia, przepis szczególnie istotny dla branży deweloperskiej  …… CDN O TYM NAPISZEMY W KOLEJNYM ODCINKU.